Wat moet je geregeld hebben voordat je AI ergens op zet?

Bij de meeste AI-projecten die vastlopen, ligt het niet aan de techniek. Het loopt vast op een vraag die niemand vooraf had gesteld en die achteraf ineens de belangrijkste blijkt. Mag dit soort informatie hier eigenlijk in. Wie is verantwoordelijk als het misgaat. Wie beheert dit over een jaar.

Dat zijn geen juridische vragen. Het zijn ontwerpvragen die zich als juridische vragen vermommen, en ze worden meestal gesteld nadat er al iets gekocht is.

Deze check stelt ze vooraf. Negen vragen, drie minuten, en je krijgt geen productadvies maar een eisenlijstje: dit moet je van elke leverancier verlangen, gegeven wat jij erin stopt en wat jij het laat doen.

Waarom hier geen productnaam uit komt

Dat is een bewuste keuze. Modelspecificaties en voorwaarden veranderen om de paar weken. Een instrument dat een productnaam noemt is binnen een maand fout op een manier die niemand opmerkt, want het ziet er nog steeds gezaghebbend uit.

Eisen verouderen veel langzamer. “Er moet een verwerkersovereenkomst zijn” en “ik moet kunnen aantonen wat er is gebeurd” gelden ook nog als de hele markt er weer anders uitziet. Dus dat is wat je hier krijgt.

De vier dingen waar het over gaat

Je data. Wat gaat erin, mag dat de EU verlaten, en mag de leverancier het gebruiken om zijn modellen te verbeteren. Die drie vragen samen bepalen het grootste deel van de uitkomst. Zit er niets in wat niet openbaar is, dan is bijna alles goed. Zitten er persoonsgegevens van klanten in waarvoor iemand anders verwerkersverantwoordelijke is, dan verandert dat alles wat erna komt.

Je gedrag. Wat mag het ding doen: alleen antwoorden, voorstellen doen die iemand goedkeurt, of zelf handelen in systemen. En onder wiens naam gebeurt dat dan. Dit is de vraag die het snelst wordt overgeslagen en die achteraf het duurst is, want een agent die onder de sessie van een medewerker werkt heeft precies diens rechten en laat precies diens spoor achter.

Je verantwoording. Moet je later kunnen aantonen wat er is gebeurd, en wie draagt het risico als het misgaat. Bij “niet vastgelegd” is het antwoord niet dat er geen risico is. Het antwoord is dat het risico bij jou ligt.

Je praktijk. Welk kostenmodel kun je verkopen of verantwoorden, en wie beheert dit over een jaar. Die laatste vraag staat er niet voor de vorm. De meeste AI-pilots gaan niet dood aan techniek maar aan eigenaarschap.

Wat tegenspraken zijn, en waarom die het punt zijn

Onder de eisen staat een blokje met tegenspraken. Dat is het interessantste deel van de uitkomst.

Een tegenspraak is een plek waar twee van je eigen antwoorden niet naast elkaar kunnen bestaan. Je wilt bijvoorbeeld dat het zelfstandig in systemen handelt, maar het mag alleen onder de sessie van de gebruiker werken en je wilt achteraf kunnen aantonen wie wat deed. Die drie samen gaan niet. Niet omdat een leverancier tekortschiet, maar omdat het intern niet klopt.

Dat is precies wat een adviseur eruit haalt in een gesprek van een uur, en wat geen enkele vragenlijst je vertelt. Als er niets uit komt, is dat trouwens ook informatie: dat betekent meestal dat je een paar vragen met “weet ik niet” hebt beantwoord.

Zo lees je de uitkomst

Bovenaan staan de harde eisen: hier niet zonder beginnen. Daaronder de afwegingen, dus geen blokkade maar een keuze die je bewust moet maken. Bij elke regel staat waar hij uit volgt, dus je kunt teruglopen en een antwoord aanpassen als je het er niet mee eens bent.

Er komt een rapport uit dat je kunt downloaden. Dat is een zelfstandig bestand dat je doorstuurt naar degene die de overeenkomst moet lezen, en dat is meestal niet degene die de tool uitkoos.

Wat dit niet is

Geen juridisch advies, en ik ben geen jurist. Dit instrument toetst niets aan een wet of een norm. Het brengt in kaart welke vragen je moet beantwoorden voordat je kiest; het antwoord op die vragen komt uit je eigen contracten en van je eigen adviseurs.

En het draait volledig in je browser. Je antwoorden gaan nergens naartoe, want er is geen server om ze naartoe te sturen. Dat is niet alleen netjes, het is ook de reden dat je er bedrijfsgevoelige antwoorden in durft te zetten.