Als AI straks nog iets verder is, kan die hele afdeling eruit

Er wordt op de werkvloer steeds vaker gezegd: “Als AI straks nog iets verder is, kan die hele afdeling eruit.”

Soms als grap. Soms als iemand tot de conclusie komt wat er allemaal mogelijk is. En soms bloedserieus.

Ik snap waar het vandaan komt. Als je ziet wat AI nu al kan, is het niet zo vreemd om die lijn door te trekken. Een taak kostte vroeger een uur, nu tien minuten. Werk waarvoor je eerst specifieke kennis nodig had, kan ineens door bijna iedereen worden gedaan. En dingen waarvan we twee jaar geleden nog zeiden dat AI ze nooit zou kunnen, blijken inmiddels gewoon een knop in een applicatie.

Dus ja. Er gaat werk verdwijnen.

Maar een hele afdeling? Daar zit iets geks.

Een afdeling is geen verzameling handelingen

Een afdeling bestaat namelijk niet omdat we ooit besloten hebben dat twaalf mensen acht uur per dag bepaalde handelingen moeten uitvoeren. Als het goed is, bestaat een afdeling omdat er iets moet gebeuren.

Klanten moeten geholpen worden. Facturen moeten kloppen. Producten moeten bedacht worden. Risico’s moeten worden gezien. Er moet verkocht worden. Mensen moeten worden aangenomen. Beslissingen moeten worden genomen.

Dat doel verdwijnt niet wanneer AI het werk sneller maakt.

Misschien verwarren we werk te makkelijk met de manier waarop we het vandaag georganiseerd hebben. En dat vind ik eerlijk gezegd interessanter dan de vraag hoeveel banen AI gaat vervangen.

Want stel dat AI straks tachtig procent van het huidige werk van een afdeling kan uitvoeren. Waarom is onze eerste gedachte dan dat tachtig procent van de mensen weg kan?

Waarom niet dat diezelfde afdeling ineens vijf keer zoveel kan? Of dingen kan doen waar ze nu nooit aan toekomt?

We hebben alles ingericht rondom schaarste

Kijk eens naar de keuzes die in jouw organisatie zijn gemaakt. Niet de strategische, de praktische. De keuzes waar nooit een besluit over is genomen omdat ze zichzelf maakten.

Dit controleren we steekproefsgewijs. Die klant bellen we één keer per jaar. Dat rapport bekijken we als er iets misgaat. Die evaluatie doen we volgend kwartaal. Dat idee blijft liggen omdat niemand tijd heeft.

Geen van die keuzes is gemaakt omdat het de beste manier was. Ze zijn gemaakt omdat er maar zoveel mensen zijn, zoveel uren, zoveel kennis. Wij hebben decennia lang organisaties ontworpen rondom een tekort, en dat tekort is zo normaal geworden dat we het niet meer als keuze zien.

En precies dát is wat AI verandert. Niet de handelingen, maar de schaarste eronder.

In ons eigen vak zie ik het het duidelijkst. Wij houden de sleutels van andermans systemen, en er is altijd meer te controleren dan er uren zijn. Dus controleren we wat het meest waarschijnlijk stuk is, en de rest zien we als het misgaat. Iedereen in deze branche weet dat, en niemand vindt het goed. Het is alleen wat er past.

De armste versie van dit verhaal

En natuurlijk heeft dit gevolgen voor hoeveel mensen je uiteindelijk nodig hebt.

Maar misschien zit daar ook precies het risico.

Dat we een technologie krijgen waarmee één mens ineens het werk van vijf mensen kan verzetten, en onze grootste fantasie vervolgens is om vier mensen te ontslaan.

Er zit nog een praktisch probleem in die fantasie. Als jij vier mensen laat gaan, doet je concurrent dat ook. Jullie zijn allebei even efficiënt geworden, jullie hebben allebei dezelfde marge overgehouden, en het enige waarop je nog kunt concurreren is prijs. Dat is precies het gevecht dat je niet wilt voeren, en je hebt er een technologische doorbraak voor gebruikt om erin te belanden.

De andere route is lastiger uit te leggen aan een aandeelhouder, maar wel interessanter. Diezelfde vier mensen, en ineens wél tijd voor de dingen die altijd bleven liggen. Elke klant bellen in plaats van één keer per jaar. Alles controleren in plaats van steekproefsgewijs. Dat idee waar niemand aan toekwam eindelijk uitwerken.

Dat is het verschil tussen dezelfde dienst goedkoper leveren en een betere dienst leveren.

Ontslag is technisch gezien efficiënt.

Maar qua ambitie nogal armoedig…